• Nynorsk
  • English

Universitetet i bergen logoUniversitetet i Bergen

Search form

Havrå og innmarka opp til bøgarden

Havrå og innmarka opp til bøgarden (Svein Nord).

I det solrike, brattlendte fjordlandskapet langs Sørfjorden på austsida av Osterøy ligg garden Havrå. Den vesle «landsbyen» er eitt av dei få uskipla gardsmiljøa som viser oss biletet av dei store fellestuna i Vest-Noreg på 1700-talet, med tettbygde tun og teigdelt innmark.

Havrå har truleg samanheng med det gammalnorske «hafr», som tyder «bukk». Det er lett å tru at Havrå har vore ein skrinn gard med ei mager utkome. Men slik er det ikkje. Havrå er ein god gard, med stor utmark. To øydegardar oppe i lia ovanfor tunet kom inn under Havrå, truleg etter svartedauden i 1349.

Ved slutten av mellomalderen var Havrå delt i to jamstore bruk. Kyrkja åtte det eine, jordeigande bønder det andre. Dei fleste av brukarane var leiglendingar fram til år 1700. For eitt av bruka varte leiglendingstida heilt til 1878.

Grensa gjekk frå den gamle bøgarden og ned til fjorden. Dei to bruka hadde bøen sin samla, men det vestlege bruket hadde også åkrar på austsida. Der låg den beste åkerjorda.

Ei rettferdig fordeling av den gode jorda var prinsippet ved alle seinare bruksdelingar. Dette ligg bak det mønsteret som etter kvart voks fram, med 8-12 innmarksteigar på kvart bruk. Alt på 1600-talet var Havrå delt i åtte jamstore bruk. På midten av 1800-talet var det 9 bruk på garden, men i 1907 vart det eine bruket delt på fem av dei andre. I år 1900 budde det 60 menneske i tunet.

Klyngjetunet

Havrå, Osterøy

Havrå (Svein Nord)

Brakeløe på Havrå

Brakeløe på Havrå (Svein Nord)

Tungata gjennom Havråtunet

Tungata gjennom Havråtunet (Svein Nord)

Kart over teigdelinga på Havrå kring 1906

Kart over teigdelinga på Havrå kring 1906 (utsnitt, nedre del) (Brita Skre/Sverre Mo, 1992)

  • Austad, I. og Skogen, A. (1988) Harvåtunet i Osterøy kommune: en botanisk-økologisk analyse og en plan for istandsetting og skjøtsel av kulturlandskapet. Økoforsk, rapport 1988 (13).
  • Havrå Osterøy: Hordaland: det brattlendte fjordlandskapet (1990). I: Norske kulturlandskap. Temabrosjyre nr. 2.
  • Hope, K. (1991) Ressursbruk på Havrågården. I: Osterøy i soge og samtid, s. 20-24.
  • Skre, B. G. (1991) Osterøy. I: Jord og gjerning: årbok for Norsk Landbruksmuseum, s. 88-105.